Yaşam annemin hatırladıklarıysa!? ( Öykü ) / M. Hakkı Yazıcı

Yaşam annemin hatırladıklarıysa!?

                                                          Anama, bacıma ve bütün diğer Mamak çilekeşlerine…

“Montör Sabri gelmiş,” diyorlardı… Montör Sabri?!

Sanki montörlük kalmış gibi öyle diyorlardı. Kulaktan kulağa bütün kasabaya hızla yayılmıştı geldiği.

Montörlük falan kalmamıştı, ama öyle diyorlardı işte. Kasabanın artık kapısına kilit vurulmuş eski konserve fabrikasında çalışmıştı bir zamanlar. Bu lakap da o zamanlardan yadigar kalmıştı.

Fabrikanın kuruluşunda günlerce, uykusuz duraksız çalışmışlardı. Üretim holünde, epoksi zeminin üzerinde her köşede parça parça olan makineler bir araya getirilip monte edildiğinde elekler, yıkama havuzları, pastörizatörler, otoklavlar, kavanoz kapama, dolum, etiket yapıştırma makineleri ortaya çıkmıştı.

Bütün hatlar kurulup da deneme üretimi için ilk hammadde geldiğinde ayakta duramayacak kadar yorgundu. İşi bittiğinde, ‘eve git; biraz yat, dinlen’ demişlerdi. Gitmemişti. Bir kenara çöküp, ilk üretimi görmek istiyordu. Gördü de.

Tarif edilemeyecek kadar büyük bir mutluluktu.

Fabrika eskiden bir tuğla fabrikasıydı. Şakir Bey’e dedesinden kalmıştı. Sonra Şakir Bey, konservecilik işine girmeye karar verince bu eski tuğla fabrikası konserve fabrikasına dönüştürülmüştü. Ana binada esaslı bir değişikliğe ihtiyaç duymamışlardı.

Zaten fazla para da yoktu. Eski üretim holleri korunmuş, tadilatla yetinmişlerdi.

Tuğla fabrikasının uzun bacasına artık ihtiyaç yoktu, ancak yıkmak da kolay değildi. Tepesinden aşağıya bir kısmını yıkabildiler. Upuzun bacanın sadece birkaç metresini… Şakir Bey, sonunda pes edip, vazgeçmişti; “Yıkmayalım,” demişti, “Eski fabrikadan bir anı olarak kalır.” Böylece hiçbir işlevi olmasa da emektar tuğla fabrikasının bacası bir abide gibi varlığını korumuştu. Daha sonraki yıllarda da kasabaya gelen leyleklerin yuvası olmuştu. Her sene, tam da sezonun başlayacağı bahar aylarında uzak diyarlardan gelen leylekler bacanın tepesindeki yuvalarına yerleşirlerdi. İşçiler uğur sayardı leylekleri.

O zamanlar Sabri, leyleklerin her yıl, aynı aylarda, aynı yere uzak diyarlardan nasıl geldiklerine, yollarını nasıl şaşırmadıklarına akıl erdiremezdi hiç. “Leyleklerin de hafızaları var demek ki,” derdi.

Bir de ulu bir çınar ağacı vardı fabrikanın bahçesinde. Küçük kuşların konduğu… Hammadde giriş holünün ana kapısının hemen yanındaydı. Fransa’dan fabrikayı ziyarete gelen müşteriler ağacı gördüklerinde konserve imalatıyla ilgili hijyenik kurallara uymadığını söyleyerek ağacın kesilmesini istemişlerdi. Öyle ya, dallarına konan kuşlar etrafı pisletiyorlardı. Bunu duyunca Şakir Bey’in rengi değişmiş, “Fabrikayı kapatırım, ama ağacı kestirmem” diye kestirip atmıştı da, kimse bir şey diyememişti.

Fransa’da iflas eden bir şirketin fabrikasının makinelerini söküp getirmek için Şakir Bey, Salih usta ile birlikte Sabri’yi de yanında götürmüştü. İlk defa o zaman görmüştü Sabri Paris’i. O zamanlar sonra bir daha oraya gideceğini, memleketinden uzakta, sürgün ve hasret yılları yaşayacağını aklına bile getiremezdi. İlk gidişi tatlı bir heyecan vermişti ona, ama sonraki çok hüzünlüydü.

Günlerce eski makineleri sökmekle uğraşmışlardı. Fransa’dan koca koca kamyonlara parçalar halinde yüklenen makineler kasabaya, Şakir Bey’in fabrikasına sevk edilmişti.

Şirketin üç ortağı vardı: Şakir Bey, Mösyö Marzouk ve İstanbul’lu bir tüccar olan Özcan Bey.

Başlangıçta her şey güzeldi. Fabrika, kasabanın en önemli ekmek kapılarından biri olmuştu. Fabrikada işe güce kavuşan işçiler, çoluk çocukları, kasabanın kasabı, manavı, bakkalı, herkes memnundu.

Sonra?...

Sonra Şakir Bey’in bütün iyi niyetine rağmen Özcan Bey’in ve Fransa’daki ortak Mösyö Marzouk’un aşırı kar hırsı ve kötü yönetimi her şeyi değiştirmişti.

Düşük ücretle, sigortasız işçi çalıştırma… İşten çıkarmalar… Direnişler, grevler… Jandarmanın müdahalesi… Her şey sırasıyla Sabri’nin sendikanın lokalindeki seminerlerde öğrendiği “Ekonomi Politik” derslerindeki gibi olmuştu.

İşçiler, haklarına sahip çıkabilmek için en güvenilir buldukları sendikaya üye olmuşlardı. Sevdikleri, güvendikleri Sabri’yi de sendikanın işçi temsilcisi seçmişlerdi. İşte her şey ondan sonra başlamıştı. Baskılar, siyasi mücadele, askeri cuntanın müdahalesinin arkasından önce tutuklanma, mahkeme, hapislik, daha sonrasında da kaçaklık yılları…

Fransa’ya bu defa bir montör olarak değil, bir siyasi mülteci olarak gitmişti.

Senelerce insanlarını, dilini, kültürünü bilmediği bu ülkede yaşamak zorunda kalmıştı.

***

Yıllar sonra kasabaya yanında hapishanede aynı kaderi paylaştığı, birlikte kaçıp Fransa’ya gittikleri arkadaşı, can yoldaşı Hüseyin’le birlikte dönerken, tren istasyona girmeden fabrikanın yanından geçmişti.

Eski günleri anımsamak, fabrikayı o terkedilmiş haliyle görmek Sabri’yi hüzünlendirmişti. Tutamamıştı kendisini; yanaklarından iki üç damla gözyaşı süzülüvermişti.

Aslında bu geri dönüşün nedeni eskiye özlem, yaşadığı yerleri yeniden görmek isteği değildi. O da makul bir sebepti, ama asıl neden senelerdir göremediği hasta anacığını ziyaret etmekti.

Çok daha önce gelmeliydi, ancak emin olamamıştı. Gümrük kapısında derdest ederler, yeniden hapsederler, kodeste uzun seneler geçirir, anacığını bu defa hiç göremez diye endişelenmişti. 

Bunu bir kez yaşamıştı. Biliyordu.

Ablasının anlattığına göre annesinin hastalığı iyice ilerlemişti.

Daha önce bilmezdi, ama öğrenmişti; bu lanet Alzheimer hastalığının çaresi yoktu. Verilen ilaçlar da ancak hastalığın yavaş seyretmesini sağlıyordu. İnsanı dünyaya, ailesine, kendisine yabancı hale düşüren ve etrafındakilere hayatı zehir eden bir illetti bu. Belleği zamana değil, ama hastalığa yenik düşmüştü anacığının.

***

Hep birlikte bahçede otururlarken annesi, “Sen ne biçim bahçıvansın ağaçları budamamışsın,” diye çıkıştı.

Sabri :

“Anne ben bahçıvan değilim, senin oğlunum,” dedi.

Annesi ağlayarak:

“Ben seni zaten sevmiştim, şimdi daha çok sevdim,” diye sarıldı.

Ablası :

“Geçen yıl da yatak odasındaki babamın resmine bakıp, beni de otelci sanıp, ne biçim otel burası odama yabancı erkek almışsınız diye ortalığı ayağa kaldırıp kızdı bana,” dedi.

Sinir bozukluğuyla, huzursuzlukla başlamıştı annesinin hastalığı. Daha sonra unutkanlık ortaya çıkmıştı. Konuşma yeteneğini yitirmemişti henüz, ama muhakeme gücünü tamamen yitirmişti. Uykuda gibiydi hep. Doktorun söylediğine göre bunlar daha iyi zamanlardı, daha kötü şeylere de hazırlıklı olmalıydılar. Sonrasında ihtiyaçlarını tek başına yerine getirememe, desteksiz yürüyememe, yardımsız yiyememe aşaması başlayacaktı.

Ya daha sonrası?.. Daha da kötü, akla bile getirilmek istenmeyen kötü şeyler.

“Eve gitmek istiyorum,” dedi annesi.

Oysa kırk senedir oturdukları evlerinin bahçesindeydiler. Sabri, ablası, annesi ve arkadaşı Hüseyin…

Her şeyin bir anlam ifade ettiği eski hayatına geri dönmek istediğini anlatmak istiyordu belki de. 

Ölmek istemiyorum demek istiyordu. Hiç ağrı duymadığım halde çok hastayım; ancak kimse anlamıyor. Ölüyor olmalıyım; ama ölmek istemiyorum demek istiyordu. 

Herkes nerede; etrafımda insanlar var, ama onları tanımıyorum; herkes yabancı, babam nerede, annem, ablam nerede, neden beni yalnız bırakıp gittiler, demek istiyordu muhtemelen.

Ali’sini, yıllar önce yitirmiş olsa da hayatının büyük aşkını, sevgili kocasını bile hatırlamıyordu.

Dünyanın en güzel yemeklerini yapan annesi artık yeme içgüdüsünü de kaybediyordu. Anlatılanlara göre yakın bir zamanda bir bebek gibi bile olamayacaktı. Bebekler acıkınca ağlardı. Verilenleri yerler, karınları doyunca da mutlu olurlardı. 

Eskiden, güzel günlerinde, şimdi oturdukları bahçedeki incir ağacının altına kurdukları upuzun masanın etrafına bütün aile fertleri sıralanıp, annesinin yaptığı yemekleri iştahla yerlerdi. En çok Rumeli usulü ciğer sarmasını severdi. Annesi de bunu bildiğinden özel günlerde özenerek yapardı. Çarşıdan aldırdığı kuzu ciğerinin zarına iç pilav sarıp, tepsiye dizer, sonra da fırına verirdi. Kendi yağıyla nar gibi kızaran sıcacık ciğer sarmalarını soğuk cacıkla sofraya getirirdi. Törenle masanın etrafına oturan aile efradı neşe içinde yemeklerini yerlerdi.

Şimdiyse ablası çoğunlukla annesini kaşıkla, küçük bir çocuk besler gibi besliyordu.

Annesi gözlerinin içi gülerek bakıyordu. Bu haliyle de çok sevimliydi.

“Özledin mi, beni anacığım?” diye sordu Sabri.

“Tabi özledim. Özlemez olur muyum?” dedi annesi.

Ablası göz kırpıp, annesine duyurmamaya çalışarak, “Aldırma öyle dediğine, anlasa da, anlamasa da böyle beylik cevaplar veriyor,” dedi; “Ama bazen hayret edersin, olmadık şeyleri hatırlıyor. Garibimin aklı bir gelip, bir gidiyor.”

***

Yavrum gelmiş, Sabrim, oğlum, canımın parçası... Neredeydi ki, sanki uzun süredir görüşememiştik. Halbuki hiç ihmal etmezdi anacığını...

İnsan çocuklarını ayırt etmez, hepsini eşit sever. Ama Sabri çok küçüktü. Tek erkek evladım. Çok merhametli, iyi bir çocuktu. Hiç kıyamazdım ona. Ablası da onu çok sevdiğimi bilir, ona daha çok ihtimam göstermeme ses çıkarmazdı. Kıskanmazdı onu.

Sonra birileri aldı Sabri’mi… Kim aldı, nerelere götürdü yavrumu?

Kuşum da olmasaydı kim haber getirirdi bana yavrumdan?

Kuşumun hayatımdaki yeri de çok önemliydi. Küçükken annem ablamı da yanına alıp Eminönü’ne alışverişe götürmüştü beni. Bir kuş satıcısının önünden geçerken tutturmuştum kafesteki serçelerden aldırmak için. Annem ne kadar direndiyse de sonunda dayanamayıp bana ahşap kafes içinde küçük bir serçe almıştı.

İsmini Cici koymuştum. Çok güzel ötüyordu. Bütün günümü onu dinleyerek geçiriyordum. Onunla adeta konuşuyorduk. Belki de ben kuşdilini sökmüştüm.

Çok yaşamadı Cici, öldü. Arkasından çok ağladım. Babam o halime çok üzüldü, bana bir kuş daha aldı. Onun da adını Cici  koydum. O da bir süre sonra öldü. Daha sonra aldığım bütün kuşlarımın adını da Cici koydum. Hiç kuşsuz kalmadım.

Kuşlarım hiç ölmemişlerdi, hepsi aynı kuştu sanki. Ve ben yıllarca onlarla konuşup, dertleştim.

Sağ olsun kuşum beni hiç habersiz bırakmıyordu.  Sabri’mden, hep selam getiriyordu.

***

Hasılı her şey çok üzücüydü…

Anasının hastalığına mı üzülsün, yoksa bu kaçma göçme yıllarında birbirlerine doyamadıklarına mı, bilemiyordu.

Kasabaya geldiği haberi çok çabuk yayılmıştı. Ama eski birkaç iyi arkadaş dışında kapılarını çalan pek olmamıştı. Oysa eskiden böyle miydi? Evleri her zaman eş dost, komşu, akraba dolu olurdu.

Baskı herkesi yıldırmıştı. Kim bilir daha kaç sene geçmesi gerekiyordu bu korku havasının sona ermesi için.

Kasabaya geldiğinin bir ertesi günü çarşıya inmişti. Babasının çocukluk arkadaşı berber Hasan amcanın dükkanına uğramıştı. Hem hal hatır sormak için, hem de tıraş olmak için... Tıraşın ortasında suratı sabunlu iken berber Hasan, “Biliyor musun, annen senin yüzünden, sana çok üzüldüğü için hasta oldu. Sen bu işlere bulaşmasaydın böyle olmazdı,” demişti.

Birden kalkıp dükkandan çıkmak, kaçmak istemişti. Suratı sabunluydu. Tıraşın sonuna kadar sabretti. Ancak belki de Hasan amca haklıydı. Annesinin bedeni bunca sıkıntıya direndikten sonra bir noktada yenilmişti.

“Peki ya ben, bana yapılan haksızlıklar!” diye isyan edip konuşmak istemiş, ama bir şey dememişti. Berber Hasan duygularını anlamayabilirdi.

Henüz yakalanıp hapse düşmeden önce kaçması ve mücadeleye devam etmesi gerektiğini söylediğinde nişanlısı Hatice ağlayarak, “Senin devrimin bizim aşkımızdan daha mı önemli?” diye sormuştu.

Şaşırmıştı; böyle bir soru beklemiyordu. “Aynı şey değiller ki; elbette aşkımız da önemli, devrim de,” diye cevap vermişti. “Doğacak çocuklarımız daha güzel bir dünyaya gözlerini açsalar fena mı olur?” demek de istemişti, ama söyleyememişti.

“Bilmiyorum artık. Sen tercihini yap,” demişti Hatice.

Keşke tercih yapmak ellerinde olabilseydi. Bir şeylerin iyi olmasını yürekten isterken, bir şeyleri de yitiriyordu insan. Hatice çoktan bir başkasıyla evlenip, çoluk çocuğa karışmıştı, anacığıysa hastaydı.

Ablasına berber Hasan’ın söylediklerini anlattığında o, üzülmemesini, doktorların açıklamalarına göre hastalığın sebeplerinin bu tür şeyler olamayacağını söyledi.

Buna inanmak istiyordu, ama suçluluk duygusundan kurtulması kolay değildi.

Anacığı kim bilir hangi dünyada yaşıyordu? Yaşadığı onca şeyden neleri hatırlıyordu? Ve onları neden hatırlıyordu? Yaşam annesinin hatırladıklarıysa, o zaman geri kalanı neydi?

***

Bir gece yarısı evladımı aldılar benden.

Günlerce aradım bulamadım. Yoktu yavrum, sanki yeryüzüne inen bir iblis alıp kaçırmıştı yavrumu.

Geldiklerinde daha gün ağarmamıştı, sabah ezanı okunmamıştı. Sobayı yakmak için kalkmıştım. Birileri kapıyı yumrukluyordu. Çok meraklanmıştım; komşulardan biri mi hastalanmıştı; bu saatte kim olabilirdi; böyle bir saatte iyi bir haber olmazdı ya?

Belki de olurdu, kapı komşumuz Zehra ablanın gelini hamileydi, oğlu askerdeydi, başka kimseleri yoktu yazık; gelini mi doğuruyordu acaba?

Kapıyı açtım, dışarısı karanlıktı, kimseleri seçemiyordum, neden sonra gözüm alıştı; bahçede bir takım karaltılar vardı, kalabalıktılar, ellerinde silahlar vardı. Savaş yoktu, o zaman niye silahlıydılar? Zehra ablanın anlattıklarını hatırladım. Mübadelede göçmüşlerdi Yunanistan’dan.., Balkan savaşının o korkunç günlerini, komitacıların köy baskınlarını anlatırdı. Bu eli silahlı gelenler komitacılar mıydı?

Sabri’yi sordular, uyuyor, dedim. İçlerinden şefleri olduğu belli, pos bıyıklı, iri yarı bir adam “Abla, Sabri’nin ifadesine başvuracağız uyandırabilir misin?” dedi.

“Karakolda ifadesine başvurup hemen geri getireceğiz,” demişti pos bıyıklı adam. “Ben kendim getireceğim, sabah kahvaltısını beraber yaparız,” demişti.

İnanmıştım. Bu adamlar o kötü komitacılardan olamazdı.

***

Yine bahçedeydiler ablası hastalığın başlangıç zamanlarını anlatıyordu. Annesi geçmiş günlerden, anılarından bahsetmeyi severdi. Onlar da dinlemesini… Defalarca da dinleseler hoşlarına giderdi anlattıkları. Babasıyla ilk tanışmalarını, yazdıkları mektupları, okul anılarını anlatırdı.

Annesi, İfakat Hanım, İstanbul’da babacığı, arkasından da anacığı ölünce küçücük yaşında ortada kalmıştı. Genç bir hükümet ebesi olan ablası sık sık tayin yeri değiştirerek Anadolu’nun en ücra köşelerini dolaşıyordu. Ablasından başka kimsesi yoktu. Ablası onu yanına aldı. Böylece yeni bir yaşam başlamış oldu, küçük İfakat için. Bir kasabada okula başlıyor, tam alışıyordu ki tayin olan ablasıyla başka bir kasabaya göçüyorlardı.

O zamanlar haritada bile yerini gösteremeyeceği pek çok Anadolu kasabası; Simav, Muğla, Osmancık, Kırkağaç, Turgutlu hayatına girmişti.

Ve insanlar, insanlar…

“Mahpeyker’i oynamıştım okuldayken, müsamerede,” diye başlayıp anlatırdı annesi...

İfakat Hanım, başına gelen bu kötü hastalığı sanki herkesten önce bilmiş, hissetmiş gibi durmadan anlatıyordu. 

Adeta belleğini yitirmemek, yaşadıklarını hatırlamak için gizli bir mücadele veriyordu.

Yaşadıklarına mümkün olduğunca fazla tanık bırakmak istercesine önüne kim gelirse defalarca eski günleri anlatıyordu.

Belki de anılarını emanet ettiği bu insanların daha sonra bunları ona geri anlatıp, hafızasını yenilemesine yardımcı olacaklarını umuyordu. 

Kendisine yavaş yavaş ihanet eden belleğinin yerine anılarını emanet edeceği, yaşadıklarına tanıklık edecek birilerine gereksinim duyuyordu. Mümkün olduğunca fazla insana, önüne gelen herkese, her şeyi, aklına gelen her şeyi, daha önce anlatmış bile olsa defalarca, detaylandırarak anlatıyordu. 

Ne çok şey vardı geçmişten? Ne çok sevgili sima vardı geride kalan, şimdi hepsi sisler, karanlıklar içindeydi. 

Dönüş yolu yoktu. Zincire vurulmuştu anıları...

Sabri, ortalarında oturan anacığına baktı.

Ne düşündüğünü anlamak mümkün değildi. Anlaşılmaz bambaşka bir dünyada yaşıyordu sanki.

***

Ablacım hiç şikayet etmezdi. Gece yarısı onu yataktan kaldırıp doğuma götürürlerdi. Belki de binlerce çocuk doğurtmuştu. Bir doğumdan öbürüne koşardı. Bazen sabaha doğru, ayakta duramayacak kadar yorgun gelirdi eve. Hiç söylenmeden yatar uyurdu.

Annecim, babacım ben daha küçücükken, daha onlara doyamadan öldüler. Ablacım aldı beni yanına; hem annem, hem babam oldu benim.

Ablamdan başka kimsem yoktu; iyi ki o vardı. Yoksa ne yapardım ben?

Ablam kasabanın zenginlerinden Remzi Beyle evlendi. Çok asil biriydi. Boylu poslu yakışıklı bir adamdı. Kasabanın en büyük mağazası onundu. Ayrıca tarlaları, zeytinlikleri, bağı vardı. Kendisi çiftçilik yapmazdı, sevmezdi o işleri. Tarlalarını icara verirdi. Zeytini toplatır, üzümü tüccara verirdi. Ablam evlendikten sonra rahata erdi. Sık sık şehir değiştirmekten kurtulduk. Eniştem hatırlı tanıdıklarını araya koyup yeni tayinleri engelledi.

Senelerce Anadolu’nun muhtelif yerlerine tayin olup, kasabadan kasabaya göç eden ablamın tayin macerası kaderinin bağlandığı bu kasabada sona ermişti. Remzi Bey’in ikinci karısıydı ablam. Birinci karısı kokarmış, pasaklıymış, hiç sevememiş eniştem. Boşamıştı onu.

Remzi Eniştem çok iyi insandı rahmetli. Beni kendi kızı gibi severdi. Öyle herkeslere vermem seni, derdi. Anan yok, baban yok; sen bizim kıymetli kızımızsın; ite kopuğa, çulsuza vermeyiz seni, derdi.

Bir gün kızlarla arka avluda kendi aramızda oynuyorduk. Aşağı yukarı hepimiz aynı akrandık. Leyla evden getirdiği dümbelekle tempo tutuyordu. Allah var, içimizde en iyi Güzel Emine oynardı. Güzel Emine derdik ona. Kim takmıştı “güzel” lakabını kimse hatırlamıyordu, ama gerçekten de güzel kızdı Emine. Oynaması için ısrar ettik, nazlandı. “Olmaz, Ali görür,” dedi. “Nerden görsün kız? Bu avluda bizden başka kimse yok ki,” dedik. “Olsun, o görür,” dedi, ama gene de dayanamadı kalktı oynadı. Gerdan kıra kıra çok güzel oynuyordu kafir. Pek de endamlıydı.

Sonradan anlattı, meğer o sırada gerçekten de Ali, anahtar deliğine gözünü uydurmuş, kapının arkasından bizi seyrediyormuş. Güzel Emine öyle deyince utanıp, kızarmış. Demek Güzel Emine’nin içine doğmuş, bilirmiş Ali’nin bu huyunu…

Ali’nin kim olduğunu bilmezdim o zaman, hele daha sonra kocam olacağını hiç düşünemezdim. Eniştem herkese vermem seni demişti, ama dava vekili Mahir Bey oğluna, Ali’ye istediğinde direnememişti.

Mahir Bey, kasabada çok sevilen bir adamdı. Dürüsttü, fakir fukaranın davalarına para almadan bakardı.

Oğlu Ali’yi tanımıyordum ya, Güzel Emine biz oynarken, nazlanıp “Ali, bizi görür,” deyince çapkın, serkeş bir adammış gibi düşünmüştüm. Halbuki değildi garibim. Askerden yeni gelmişti. Eski bir Rum evi olan evlerinin avlusu Emine’lerin avlusu ile komşuydu. Bakarmış, ama kötülüğü o kadarmış. Zaten Güzel Emine sonradan eski bir memleketlisi ile evlenip İzmir’e yerleşmişti.

Eniştem, “Şimdi olmaz, delikanlı bir iş güç tutsun konuşuruz,” demiş.

Ali, evlenmeyi kafasına koymuş ya, hemen iyi bir iş buluvermişti kendisine. Civar köylerden incir, üzüm alan İzmir’li bir tüccarın yanına mubayacı olarak girdi. Bir kaç ay içinde bütün civar köylülere kendisini sevdirdi. Eniştemin de gözüne girmişti. Beni ikna etmek isterken “akıllı, cevval çocuk,” diyordu. “Hem de babası gibi dürüst; kimsenin hakkını yedirmiyor.”

***

Annesi artık ne Mahpeyker’i, ne de başka bir şeyi hatırlıyordu.

Evdeki eşyalar; koltuk takımı, sehpalar, camlı büfe ve hatta duvardaki resimler aynıydı. Çok varlıklı sayılmazlardı. Öyle eve ihtiyaç olmadan yeni bir şeyler alacak durumu yoktu ailesinin. Eşyaların yerleri bile değişmemişti.

Ama annesi bunların hiçbirini hatırlamıyordu. Ara sıra bir iki ipucu yakalıyor, sonra her şeyi birbirine karıştırıyordu. 

Sabri’nin gözü bahçenin bir köşesindeki eski bakır ibriğe ilişti. Babaannesinin abdest ibriğiydi bu. Çocukluğunda kaptığı gibi avlunun bir köşesine gider, “Alaaddin’in Sihirli Lambası” masalındaki gibi ovalar, içinden bir dudağı yerde, bir dudağı gökte dev cinin çıkmasını beklerdi. Cin çıkmazdı tabii, ama hayallerinde kendi hikayesini yaratırdı. Cinden diledikleri hep basit şeyler olurdu. Oyuncaklar, cam bilyeler, futbol topu falan. Şimdiyse tek bir dileği olabilirdi; o da anacığının sağlığı.

Mesela alsa anacığını yanına, uçan halıya binseler birlikte; bütün dünyayı baştanbaşa fır dönseler...

***

Bu çocuk Sabri’ye ne kadar çok benziyor. Ama değil. Bunun saçlarında çok ak var, Sabri’min saçları kapkaraydı.

O yanındaki kim, babası mı?

Sabri ne zaman gelecek, çok özledim onu. Sabah erken çıkmıştı. Fabrikaya gitmiştir herhalde... Akşam yemeğine yetişirim, demişti, ama ortalıkta yok....

Çocuk bana gülümsüyor, böyle güzel, içten güldüğüne göre akrabalardan biri herhalde, ya da komşulardan birinin oğlu.

Bana “İyi misin anneciğim?” diye sordu. Zavallı çocuk, beni annesi zannediyor.

***

Akşam yemeğinde Sabri küçük bir çocuk gibi tutturdu.

Hüseyin’le birlikte annesini alıp, onun çocukluğunun, gençliğinin geçtiği yerlere, ebe ablasının peşi sıra gittiği “tayin kasabaları”na, Simav’a, Muğla’ya, Kırkağaç’a götürmek istediğini söylediğinde ablası önce itiraz etti, bir faydasının olmayacağını anlatmaya çalıştı; ancak onun ısrarlı olduğunu görünce ses çıkarmadı.

Hüseyin’le ikisi annesini yanlarına alıp buralara gideceklerdi. Bir mucize olup annesinin buraları, eski günleri, anılarını hatırlayacağını umup teselli arıyordu.

Olmayacak bir iş olduğunun kendisi de farkındaydı. Ama bu rahatlatacaktı onu.

Ablasının gözleri doldu. Dünya gözüyle anacığının bir kez daha oraları görmesi fena olmazdı. Zaten bunu Sabri dışında başkası da yapamazdı. Yeter ki bakabilsinler, anasına sahip çıkabilsinlerdi. Başka ne itirazı olabilirdi ki?

Eniştesi eski Ford minibüsünü vermeyi teklif etti. “Eskidir, ama iyidir; sizi yolda bırakmaz,” dedi.

Orta koltukları çıkarıp, içinde anacığını yatırmak için bir şilte konabilecek hale getirdiler.

İki gün sonra Hüseyin’le birlikte, annesini ve kuşunun bulunduğu küçük kafesi de alarak sabah erken saatlerde yola çıktılar.

Minibüsü Hüseyin kullanıyordu. Çok belirgin bir planları, düşündükleri bir güzergah yoktu. Annesinin anılarından Sabri’nin aklında kalan Ege kasabalarına gidip, eski tanıdıkları bulabilmekti umdukları.

Ege’nin yemyeşil ovalarının, dağlarının arasında kıvrıla kıvrıla uzayan yollara attılar kendilerini.

***

Halil Amca ağaçtan yaptığı kavalı çalardı bana. Karısı Necla teyze, kızları Hayriye, hepsi iyi insanlardı. Beni kendi ailelerinden biri gibi severlerdi. Hayriye ile ben oyunlar oynardık.

Ablam doğuma gittiğinde onlara emanet ederdi beni.

Biz onların kiracısıydık. Alt katta oturuyorduk. Necla Teyze yeni doğum yapmıştı. Elleri minicik bir erkek çocukları olmuştu. Hep ağlıyordu. Doğumunu ablam yapmıştı.

***

Simav’da Halil Amcayı, nalbant dükkanını arayarak bulmak mümkün değildi. Artık ne at, ne de nalbant kalmıştı ve hatta ne Halil Amca…

Nalbant dükkanının yerine Halil Amcanın oğlu bir tüpçü açmıştı. Yerini İfakat hanımın anlattığı, şimdi artık kurumuş olan pınarın çeşmesinden bulmuşlardı.

İfakat’ın ağzını dayayıp kana kana su içtiği çeşmeden bir damla su akmıyordu. Her şey değişmiş parke yolların yerini asfalt almıştı.

Seneler olmuştu Halil Amca öleli… Karısı da ölmüştü.

Kızları Hayriye çok sonraları hatırlayabildi Sabri’nin annesini. “Sen ebenamın kardeşisin,” dedi, sarıldı İfakat Hanıma. “Ne güzel oynardık küçükken.”

Halil Amcanın oğlu onlar başka bir yere tayin olup göçtüklerinde çok küçük bir bebekti. O, hiç hatırlayamadı.

Anacığı da, İfakat hanım da hatırlayamadı kuşkusuz…

Kırkağaç’a girerken onları ilk önce kavşaktaki yolun tozundan nasibini almış kavun abidesi karşıladı.

Mahfel, Hükümet Konağı’nın önündeki park, Atatürk büstü, çarşıya çıkan ana cadde, sokaklar aynı annesinin anlattığı gibiydi.

Değişen tek şey belki tütün tarlaları yerine zeytinliklerden dönen işçilerdi.

İfakat’ın kiraz ağacına kurdukları salıncakta salladığı, sırtüstü yatıp ayaklarının tabanıyla kaldırıp “leylek leylek havada” yaptığı küçük Sakine şimdi beş torunu olan bir nineydi.

Aradan geçen senelere rağmen İfakat Hanım’ı tanımıştı.

“Gözlerinden tanıdım,” demişti.

***

Yalandı. Getirmediler oğlumu geri.

Nereye götürdüklerini, ne zaman döneceğini ve hatta sağ olup olmadığını bile bilmiyordum.

Sanki bir iblis yeryüzüne inip alıp kaçırmıştı oğlumu. Gavur komitacıları bile yapmazdı bunların yaptığını. Nereye başvurduysam bulamadım yavrumu. Karakolları, amirlikleri, hapishaneleri ve hastaneleri tek tek dolaştım.

Yoktu evladım; yer yarılıp içine girmişti. Arkadaşları da bilmiyordu.

***

Annesinin hafızasını emanet ettiği en önemli insanlar o ve ablasıydı artık.

Bellek nedir ki? Yaşam boyunca sabırla öğrendiklerimiz, tatlı ya da tatsız anılarımız, özenle biriktirdiklerimiz… Ancak bir zaman gelince yitirdiklerimiz…

“Yaşamak hatırlamaktır.” Böyle yazıyordu bir gazetenin köşe yazısının başlığında.

Peki, annesi yaşıyor muydu? Şimdi bunu kim cevaplayacaktı?

Kaybolan, sonra yeniden sisler arasından ortaya çıkan hayaller; tanıdık simalar, dost yüzler, hain kötü insanlar.

Adeta kötü insanları görmek, hatırlamak istemiyorum; kötü olan her şeyi unutmak istiyorum, diyordu İfakat Hanım.

Anacığının zihninde anılar, dağılıp, sonra toplanan, sis bulutlarının arasından çıkan silik görüntüler gibiydi. Kıyıya vuran dalgalar gibi. Yaklaşıp, sonra uzaklaşan… Mağaraların derinliklerinden, kuyulardan, diplerden gelen boğuk sesler gibi… Bütün seslenişlerin arasında avare avare, serseri serseri geziniyordu belleği…

Anacığının biçare belleği, dolambaçlı, bozuk, kötü yollarda gezinmekten yorgun, artık hiçbir çağrıyı cevaplayamayacak durumdaydı. Yolunu kaybetmiş gibi… Kocaman, karışık bir ormanın dar patikalarında, belli belirsiz hayallerin, anıların arkasından çaresizce dolanıyordu.

Karanlığın gölgesi düşmüştü İfakat Hanımın ruhuna…

***

Ne oluyordu bana? Anlayamıyordum.

Zihnim karışıyordu.

Bir şeyler olduğunu hissediyordum, ama açıklayamıyordum.

Günden güne o tuhaflık iyice esir alıyordu beni, zihnimi.

***

Kader bazen tuhaf oyunlar oynar. O zamana kadar birbirini tanımayan, farklı dünyalardan insanları bir araya getirir; birbirine yol arkadaşı, hatta yoldaş yapar.

Küçük bir Ege kasabasındaki konserve fabrikasında çalışan makine teknikeri Sabri, Malatya’nın Doğanşehir kasabasından köylü Haydar ve Galatasaray Lisesi mezunu, Mülkiye öğrencisi Hüseyin; üçü de birbiri ile ilgisiz çevrelerden olup, kaderleri birleşen üç genç adam.

Birbirlerini hayatlarında ilk kez DAL’da gördüklerinde Hüseyin’in her yanı morarmıştı. Ayak tabanları falakadan morarıp, şişmişti. Ayakta duramayacak haldeydi. Kafasını bile çeviremiyordu.

Göz kırpıp, gülerek, “Analarını s…m,” demişti.

Sabri şaşırmıştı. Oysa Hüseyin, işkenceden onurlu çıkmanın sevincini yaşıyordu. Günlerce ayak parmaklarına, cinsel organına elektrik vermişler, falakaya yatırmışlar, sonra “Filistin askısı”na germişlerdi. Nafile…

Haydar’ın durumu da farklı değildi. Sabri, sırası geldiğinde demek ki benim de böyle yapmam gerek demiş ve yapmıştı.

Sonrasında tutuklanmışlar, cezaevi günleri başlamıştı. 

***

Yavrumu, Sabrim’i yeniden bulmuştum. İblis, geri getirmişti; ama eve değil.

Sağdı ya yavrum, buna da razıydık.

Geceden Aysel’le birlikte binmiştik trene, kadın başımıza Ankara’ya indik. Sabah çok erken bir saatti. Kuru bir ayaz vardı. Sora sora bulduk belediye otobüslerinin yerini.

Unutmuşuz Ankara’yı… Daha önce, seneler evvel Ali’yle akrabalarımızı ziyaret için gitmiştik Ankara’ya. Bizi Gençlik Parkı’na gezdirmeye götürmüşlerdi. Aysel o zaman ilkokula gidiyordu, Sabri ise daha kucaktaydı.

Hapishaneye gitmek için Mamak Keçikıran otobüslerine binmek lazımdı. Otobüsler Gençlik Parkı’nın yanındaki duraklardan kalkıyordu. Durağa geldik, sıraya girdik. Sabahın körüydü, otobüsün, ilk otobüsün kalkmasına bir saatten fazla zaman vardı. Soğukta beklemekten başka çare yoktu. Ayaklarım, ellerim buz kesti.

Zor bela vardık cezaevine, bekle bekle bir hal olduk. Nihayet sıra bize geldi. Kara kara tellerin, camın arkasından zor seçiyordum evladımın yüzünü.

On dakika geçti, geçmedi. Görüş bitti, dediler. Doyamamıştım yavruma. Mecbur döndük gerisin geriye.

Daha sonraki haftalarda da, her seferinde böyle; ama hep böyle oldu.

Hiç doyamadım yavruma.

***

Mahkeme süreci sonrasında mahkum olmuşlardı. Mamak günlerinin yerini bir süre sonra sivil cezaevi günleri almıştı.

Sabri, hiç yaş günü kutlamadığını söyleyip dirense de Hüseyin, hapiste bile olsa insanın yaşam sevincini kaybetmemesi, özel günlerin neşeyle kutlanması gerektiğini söylüyordu. Kantinden aldıkları etimekleri sütle ıslatıp, aralarına şokella sürüp üst üste dizdiler. En üste yine şokella sürüp süsleyerek Mamak pastası yaptılar. Bütün komün üyeleri içinde bulundukları ortamın elverdiği ölçüde Mamak pastası yiyerek Sabri’nin doğum gününü kutladılar.

Bu pasta geleneği Mamak günlerinden kalmıştı.

Ümitleri o günün Sabri’nin cezaevinde kutladıkları son yaş günü olmasıydı.

Sabri, bir gece garip bir düş görmüştü. Rüyasında bir elinde kireç dolu bir kova, diğer elinde bir fırça duvarları boyuyordu.

Bembeyaz oluyordu duvarlar. Önüne ne gelirse beyaza boyuyordu; duvarları, ağaç gövdelerini, çöp tenekelerini…

Hayra yormuştu, bunu adli koğuştan Kürt Cemal : “Güzel rüya görmüşsün. Beyaz hürriyet demektir. Yakın zamanda hapislikten kurtulacaksın,” demişti.

Muhabbet açılsın diye Kürt Cemal’e sormuştu :

 “Hocam özgürlük nedir sence?”

“Sahi yahu neydi özgürlük? Neydi hakkaten yahu!” 

Cevap vermeden önce Kürt Cemal, uzunca bir süre düşünmüştü, sonunda:

 “Bence özgürlük, uzun bir yolda önüne bir duvar engeli çıkmadan yürüyebilmektir,” demişti.

Sivil cezaevine aktarıldıklarının ikinci ayında idi. Hüseyin bir gece heyecanla  Sabri’nin ranzasına gelmişti. Sabri çoktan uykuya dalmıştı. Dürterek uyandırdı.

Aşağı yukarı herkes uyumuştu. Yalnızca iki kişi ortadaki yemek masasına oturmuşlar fısır fısır konuşuyorlardı. İkisi de aynı siyasetten idiler. Ama aralarında hararetli bir konuşma vardı. Belli ki aralarında görüş ayrılığı çıkmıştı. Birbirlerini ikna etmeye çalışıyorlardı. Zaman zaman içlerinden birinin sesi yükseliyordu, sonra farkına varıp seslerini alçaltıyorlardı. Seslerinin yükseldiği bir anda üst ranzalardan birinde horlayarak uyuyan bir mahkum, uykulu gözlerini aralayıp, “ Uyusanıza ulan, dır dır etmek için gece yarısını mı buldunuz!” diye mırıldanmıştı, sonra yeniden uykuya dalıp, horlamaya başlamıştı.

Hüseyin heyecanlı idi. Koğuşta firar için tünel kazılıyordu. Diğer siyasetin koğuş sorumlusu onların da bu kaçış planına dahil olabileceklerini söyleyerek teklifte bulunmuştu. Sevinçle kabul etmişlerdi.

Tünel kazma işi günlerce sürmüştü.

Tünel kazmak neyse, ama çıkan toprağı saklamak daha da zordu. Çarşaflardan, nevresimlerden yaptıkları bezden torbalara doldurdukları toprakları tuvaletlere azar azar dökerek yok ediyorlardı. Koğuşta ne kadar görünmeyecek yer varsa toprak doldurmuşlardı. Sırayla her gün başka bir grup aşağıya tünele girip toprağı kazıyordu.

Günlerce, bıkıp usanmadan toprağı kazdılar.

Ve nihayet sona gelmişlerdi. O gece hepsi heyecanlı idi. Ertesi sabah erkenden, gün ağarmadan firar edeceklerdi. Erkenden yattılar. Elbiselerini çıkarmamışlardı. Sabah giyinmekle kaybedecek zamanları olmayacaktı.

Ancak ne mümkün, uyku tutmuyordu. Sabaha karşı dalmıştı. Haydar dürterek uyandırdı. İşte o an gelmişti.

Daha önceden kararlaştırılan sırayla tünelin ağzından süzülmeye başladılar.

Sıra Hüseyin’e gelmişti, ama o elinde plastik tabağa koyduğu sulandırılmış salça ile kireçle boyanmış beyaz badanalı duvara yazı yazmakla meşguldü.

Sabri çekiştirdi. “Tamam,” dedi Hüseyin fısıltıyla. Zaten işini bitirmişti. Duvara büyük bir şevkle “O duvar, duvarınız vız gelir bize, vız!” diye yazmıştı.

Belli ki bunu yapmayı uzun zamandan beri kafasında planlamıştı. Yazıyı bitirdikten sonra imza niyetine “yıldızlı yumruk” amblemi yaptı çabucak. Mahallelerde çalışırken çok pratik yapmıştı.

Ertesi sabah görüş günüydü. Montör Sabri’nin annesi, ablası ve eniştesi her zamanki gibi erkenden cezaevinin önüne gelmişlerdi. Ancak bir tuhaflık vardı ortalıkta.

Ziyaretçi kuyruğuna girip alışıldık işlemlerden, üst baş aramasından geçtikten sonra kayıt sırasına girmişlerdi.

Sıra onlara geldiğinde anladılar olayı. Sabri ve aynı koğuştaki birkaç arkadaşı kaçmışlardı.

***

“Teyze senin oğlun firar etti, ama iyi etmedi. Nasıl olsa yakalanacak, çok pişman olacak,” diyordu gardiyan. “Boşuna bekleme,” demişti.

İnanmıyordum onlara, hep yalan söylüyorlardı. Yine kötü bir şey gelmişti yavrumun başına.

Akşama kadar hapishanenin kapısında bekledim.

Damat, “Artık gidelim anne,” dedi, “Sabri ve arkadaşları kaçmışlar, inşallah başlarına bir şey gelmez.”

Döndük çaresiz.

N’olacaktı şimdi, oğlumu göremeyecek miydim? Hapiste bile olsa sağ olduğunu, sağlıklı olduğunu bilmek bana yetiyordu.

Çok uzun zaman haber alamadım Sabri’mden, evladımdan. Hiç huzurum yoktu. Geceleri sabahlara kadar oturup ağlıyordum. Resimlerini çıkarıp konuşuyordum onunla.

***

Koğuşun tuvalet zemininden başlayarak kazılan tünel hapishanenin karşısındaki boş bir arsaya çıkıyordu.

Kaçtıktan sonra Hüseyin’in ilişkileri içindeki iki çocuklu bir ailenin evine gittiler. Gittikleri evde birkaç gün saklandıktan sonra Güneydoğu’dan önce Suriye’ye, oradan Bekaa Vadisi’ne geçtiler. Orada da birkaç ay kaldıktan sonra sahte pasaportlarla Almanya üzerinden Fransa’ya...

Bundan sonra uzun kaçaklık ve vatan hasreti yılları başlamıştı.

Sonrasını anlatmak için Viktor Hugo’nun “Sefiller”i kalınlığında bir roman yazmak gerekiyordu.

Her şey çok zor olmuştu. Sabri, uzun süre ailesine haber gönderemedi.

Kuşkusuz anacığını çok özlemişti, onun da kendisini merak ettiğini tahmin etmek zor değildi. Ama olamamıştı işte!

Dertleşirken bir gün Hüseyin:

“Kim bilir seni ne çok özlemiş, merak etmiştir anacığın? Belki öldüğünü sanıyordur zavallı,” demiş, sonra bilgelik dağarcığından çıkardığı Víctor Hugo’nun onu yüreğinden yakalayan bir sözünü söylemişti:

“Çocuğunu kaybeden bir anne için, her gün ilk gündür. Bu ızdırap ihtiyarlamaz.”

Devamında yıllar, zor, ama çabuk geçmiş; her şey değişmişti.

Ne kadar da çok şey sığmıştı çabucak geçen zamana. Mesela Sovyetler Birliği dağılmıştı. Herkes gibi onlar da şaşırmışlardı.

Kuşkusuz etkilenmişlerdi. Duvar çökmüş, ama Hüseyin çökmemişti.

Paris’te açtıkları küçük markette yeni gelen malları istiflemekle meşguldüler. Memleket ürünü sucukları, pastırmaları, peynirleri soğutuculara dizerken Hüseyin,

“Böyle olacağı belliydi,” demişti.

***

Bir kuşum vardı.

Bu kuş hep var mıydı, hep aynı kuş muydu? Orasını tam hatırlamıyorum.

Annem, babam, ablam vardı. Oğlum, kızım vardı. Şimdi neredeler onlar? Neden bırakıp gittiler beni, nereye gittiler?

Şimdi bir sürü insan var etrafımda; bir kısmı iyi, bir kısmı kötü insan bunların.

İyi insanları seviyorum, kötülerden nefret ediyorum. Kuşum tanıyor onları, onların iyi mi, yoksa kötü olduklarını öterek haber veriyor bana.

Benim aklım karışıyor; iyileri kötüleri ayırt edemiyorum; kuşum yardımcı oluyor bana.

***

Günlerce gezdiler. Geceleri bazen eski tanıdıkların evlerinde, bazen de küçük kasaba otellerinde kaldılar.

Anacığı bazen onlara sevimli gelen, ancak hastalığından kaynaklanan tuhaflıklar yapıyordu. Gülsünler mi, üzülsünler karar veremiyorlardı.

Bir keresinde konakladıkları bir otelin odasında Sabri, gece yarısı uyandığında annesini yatağında göremedi. Hüseyin horlayarak uyuyordu. Telaşla kalktı. Annesi nereye gitmiş olabilirdi.

Odadan fırlayıp resepsiyona indi. Resepsiyondaki çocuk sandalyenin üzerinde  uyukluyordu. O da görmemişti annesini.

Otel çok büyük değildi. Koridorları aramaya çıktı.

Annesini bir odadan çıkarken gördü.

Bulunca rahat nefes almıştı. Annesi tek tek bütün odalara girip, uyuyanlardan üstü açılmış olanların üstünü örtüyordu.

Onları kendi çocukları zannediyordu. “Ne kadar çok çocuğum varmış benim,” diye söyleniyordu bir yandan.

***

Işıklar gizlenmişti yine.

Karanlıktı her yer. Avluya çıktım.

Ne kadar çok oda açılıyordu avluya. Kocaman bir konağın avlusu...

Böyle büyük bir konağımız olduğuna göre çok zengin olmalıydık. Odaların kapılarını açıp girdim. Evlatlarım uyuyordu. Üstü açık olanların üstünü örttüm. Üşütmesinler yavrularım. Uyuyanın üstüne kar yağarmış.

***

Bir benzin istasyonunda durdular.

Hüseyin’le annesi arabadaydılar. Depoyu doldurttu. Sonra tuvalete gitti. Döndüğünde annesinin arabadan indiğini marketin önündeki soğutucudan çıkardığı pet şişelerdeki suları benzin almak için gelen arabalardakilere dağıttığını gördü. “Anne ne yapıyorsun!?” diye koştu.

“Evladım, görmüyor musun, hava çok sıcak susamıştır insancıklar. Su vermek lazım zavallılara; hayırdır.”

Anacığının ne güzel bir yüreği vardı.

Onun bu lanet hastalığa yakalanması adalet miydi?

Günlerce kaportalarında ;“Gönlünde yer yoksa bana güzelim; fark etmez ben ayakta da giderim”, “Karayollarında değil, senin kollarında öleyim”, “Rampaların ustasıyım, gözlerinin hastasıyım”, “Aşıksan vur saza, şoförsen bas gaza”, “Sen gökyüzünde doğan güneş, ben yollarda çilekeş”, “Yollar gidişime, kızlar duruşuma hasta” gibi Anadolu şoför edebiyatının seçkin örneklerinin sergilendiği kamyonların, yolcu otobüslerinin, otomobillerin seyrettiği yollarda dolaştılar.

Faydası var mıydı? Yoktu herhalde, ama İfakat hanımın ablasının peşi sıra dolaştığı şehirlere, kasabalara gitmişlerdi.

Ege’nin küçük kasabalarında anacığının belleğinin izini sürdüler.

Bir öğleden sonra yine yollardaydılar.

Hava sıcaktı. Tarlalar yemyeşildi, yeşilin her tonu süslüyordu yolun iki yanını. Yol boyu üzüm bağları, zeytinlikler vardı. Gediz usul usul akıyordu, Spil Dağı uzaktan da güzeldi.

Aslında gezecek yer de kalmamıştı. Artık dönmek zamanı gelmişti.

İyice acıkmışlardı. Yol kenarında şehirlerarası otobüslerin de park edip mola verdikleri kalabalıkça bir dinlenme tesisinin önünde durdular.

Gölgede buldukları bir masaya yerleştiler.

Hemen hemen bütün masalar doluydu.

Onlardan sonra gelen aileden genç bir kadın yanlarına gelip “Oturabilir miyiz?” diye sordu. Uzun masada beş kişilik daha oturacak yer vardı. Buyur ettiler. Genç kadın eşyalarını iskemleye yerleştirdikten sonra gitti.

Biraz sonra yanında bir başka kadın ve adamla birlikte yaşlı bir adamı adeta sürükleyerek getirdiler.

Yaşlı adam kendi başına yürüyemiyordu. Görünüşe göre felç geçirmiş olma ihtimali vardı. Adamı annesinin oturduğu iskemlenin yanındaki iskemleye oturttular. Anlamsız bakışlarla etrafa bakınıyordu. Aynı zamanda konuşamıyordu da.

Sabri’nin annesi adamı uzun süre süzdükten sonra “Merhaba, nasılsınız?” dedi.

Adam söylenilenleri anlıyor, ama konuşamıyordu. “Teşekkür ederim efendim. Siz nasılsınız?” der gibi başını salladı.

Annesi adama duyurmamak istercesine Sabri’ye doğru eğilip, “Bu adamı da hiç sevmem,” dedi.

Sabri gülümsedi. Öyle ya, nereden tanıyacaktı annesi bu adamcağızı.

Anacığı her gördüğü insanı eskiden tanıdığı birisi zannediyordu, genel, kalıplaşmış hal hatır sorma konuşmaları yapıyordu.

***

Bir sabah her zamanki gibi belediye otobüsü ile hapishaneye ulaşmıştık.

Cezaevindekilerin yakınları nizamiyede yığılmışlardı. Nöbetçi astsubay “Bugün görüş yok,” dedi.

Gene ne olmuştu ki?

Birazdan hapishane komutanı gözüktü. Yine asık suratıyla, söver gibi, döver gibi bakıyordu hepimize.

“Çocuklarınız, açlık grevine başladı. Sanki yedikleri benim mideme gidiyor da... Bugün görüş yok, hepiniz dağılın bakalım,” dedi.

Beklediğimizi görünce iyice sinirlendi, astsubaya dönerek, “Dağıtın bunları, beklemesinler,” dedi.

Sonra bize dönerek, “Görün işte, ne biçim evlatlar yetiştirdiğinizi!” diye bağırdı.

Onca yol gelmiştik. Ama ne çare…

***

Hüseyin, masanın altından Sabri’nin ayağını dürtükledi, sonra kulağına eğilip, fısıldayarak:

“Yahu, bu adam, bizim eski hapishane komutanı değil mi?!” dedi.

Sabri de dikkatlice bakınca adamı tanımıştı.

Fakat hayata bakın ki o sert, acımasız adamdan eser kalmamıştı. Karşılarında koltuk altlarından tutulup, sürüklenerek yürütülebilen, konuşamayan, mecalsiz bir adam vardı.

O da onları tanımış olacak ki huzursuzlandı.

Kızı kaşıkla yemeğini yedirmeye çalışıyor, ağzını açmıyordu. Kızı zorlayınca kızdı, ağzındaki takma dişlerini çıkararak durumu protesto etti.

Hüseyin’le, Sabri’nin hemen hatırlayamadıkları adamı annesi tanımıştı; şu insan beynini anlamak mümkün değildi.

Biraz daha oturduktan sonra kalktılar.

“’Ne oldum, değil ne olacağım’ sözü bu adam için söylenmiş herhalde,” dedi Hüseyin.

***

Akşamüstüydü.

Yine yollardaydılar, artık dönüyorlardı.

Güneş her zamanki gibi dakikti. Yolu çevreleyen tepelerin arkasından alelacele kayboldu; tabii daha biraz önce masmavi olan gökyüzünü kızıla boyayarak.

Hüseyin direksiyondaydı. Sabri onun yanında, anacığı minibüsün arkasındaydı. Kuşu da her zamanki gibi kafesinin içinde, dizinin dibinde...

Annesi:

“Evladım, bu kuşu salıp, azat edelim; sevaptır,” dedi.

“Cici’yi mi?”

“Cici mici, her neyse onu işte. Yazık buncağız hapis gibi kafesinde… Salıverelim uçsun, gitsin.”

Hüseyin arabayı durdurdu; indiler. İkisi de tereddüt içindeydi.

“Emin misin, anne?”

“Günahtır, hapis gibi kuşu kafesinde tutmak.”

İfakat Hanımın bunu cidden isteyip istemediğinden çok emin değillerdi. Ertesi günü “Nerde benim Cicim?” diye tutturabilirdi.

Sabri, kafesi açtı, kuşu yakalayıp annesinin avuçlarının içine verdi.

İfakat Hanım, önce kuşu okşadı, sonra ellerini yukarı kaldırıp avuçlarını açtı.

Serbest kalan minik serçe kanatlarını çırparak havalandı. Önce yalpaladı. Kolay değil tabii, uzun zamandır uçmamış bir kuştu nihayetinde.

Havada bir iki kere döndükten sonra ağaçların arasında kayboldu.

İfakat Hanım, sevinç kahkahaları atıyordu :

“Uç güzel kuşum, uç; artık özgürsün!” diye bağırıyordu.

Minik kuş, doğaya, diğer kuşların arasına karıştı.

Hüseyin:

“Biliyor musun, kuşları puştlardan daha çok seviyorum,” dedi.

Sabri, malumu tekrar etmesine şaşırmış bir ifadeyle:

“Herhalde,” dedi.

***

Uç Cici, uç… Özgür olmak senin de hakkın. Güzel şeyleri sen çoktan hak ettin. Sen değil misin bana Sabri’den haber getirip, beni meraktan kurtaran.

Sen değil misin Sabri’min selamlarını bana ileten?

Özgür ol, mutlu ol; ama beni unutma.

***

Yavaş yavaş hava karardı; hafif bir akşam serinliği ortalığa hakim oldu.

Arabanın radyosunda o yazın moda pop parçalarından biri çalıyordu. Sabri’nin annesi arkada şiltenin üzerine oturmuş, elleriyle tempo tutarak, radyoda çalan pop parçaya aldırmadan kendi türküsünü söylüyordu :

“Bir dalda iki elma / birin al, birin alma.”

“İhtiyaç molası” için küçük bir köy kahvesinin önünde durdular. Bahçede bir ağacın altındaki masaya yerleştiler.

Annesi türküsüne devam ediyordu:

“Sallasana, sallasana mendilini / Göstersene, göstersene gül yüzünü.”

Hava güzeldi, çaylar demliydi, peynir, domates, ekmek çıkardılar.

Kahvenin televizyonunda akşam haberleri veriliyordu :

Yine Irak’taki Amerikan askerleri pusuya düşürülmüş ve telef edilmişlerdi… 11 Eylül olayından sonra Amerika’da yeni bir panik yaşanmıştı. Kanada ve Amerika’nın önemli bir bölümünde anlaşılamayan bir nedenle elektrikler kesilmiş; hayat durmuş, metro, telefonlar devre dışı kalmış, trafik kilitlenmiş, milyonlarca insan panik halinde sokaklara dökülmüştü.

Hüseyin, yüzünden hiç eksik olmayan her zamanki umut dolu gülümseyişiyle;

“Şu Allahın işine bak, koca Amerika’da elektrikler kesilmiş; şu küçük köy kahvesinde lambalar yanıyor,” dedi.

Kahvecinin getirdiği demli sıcak çayları, küçük sarı bir ampulün aydınlattığı masada içiyorlardı. Çıkan hafif bir esintiyle hışırdayan ağacın yapraklarının sesi, cırcır böceklerinin sesine eşlik ediyordu.

22 Nisan 2014, Moskova

* Bu öykü, "Yaşam annemin hatırladıklarıysa" isimli kitapta yayımlanmıştır.

296’lık Konuk ( Öykü ) / M. Hakkı Yazıcı

296’lık Konuk

Engin, sokak kapısından çıktı, bahçeyi geçtikten sonra yoldan karşı kaldırıma geçti ve durdu. Dönüp, çıktığı apartmana baktı. Sıradan bir apartman irisiydi bu; on katlı, dış duvarları artık boya isteyen, yirmi otuz yıllık bir yapı.

Birkaç aydır kaldığı bu evi gündüz gözüyle dışarıdan ilk defa görüyordu. Dışarısını da öyle... İç rahatlığıyla hiç bakamamıştı sokağa.

Mimari hiçbir özelliği olmayan, hatta çirkin denebilecek bir apartmandı bu; ancak bir hapishane olamayacak kadar da sevimliydi.

Başını kaldırıp ikinci kata baktı.

İkinci kattaki pencerelerden birinden, muhtemelen salon penceresinden Turan ve Şükriye ona bakıyorlardı. El salladılar. O da onlara el salladı. Şükriye, duyamadığı bir şeyler söyledi.

O sırada biraz ileriden, yola paralel demiryolundan bir banliyö treni gürültüyle geçti.

Şükriye de farkındaydı söylediklerinin duyulamadığını; söylediklerini destekleyen el kol işaretleri yaptı.

Tam anlayamasa da iyi şanslar dileğine benzer bir şeyler olduğu belliydi.

Engin, ikinci katın penceresinden kendisine bakan Turan ve Şükriye’ye el sallarken, birkaç ay içinde yaşadıkları adeta geçen banliyö treninin vagonları, kompartımanları gibi hızla gözünün önünden geçti.

*** 

En son ne konuşmuşlardı Oğuz’la?

Bir akşamüstü sahilde bir çay bahçesinde buluşmuşlardı. Oğuz çok tedirgindi. Ev baskınlarında pekçok arkadaşları yakalanmıştı. Engin’in birkaç gün evinde barındırdığı Cengiz de Suriye’ye kaçarken sınırda yakalanmıştı. Eğer sorguda konuşursa herkesin başı derde girebilirdi. Çürük bir zincirin halkaları gibi patır patır dökülebilirdi bütün ilişkiler. O yüzden de Engin’in bir süreliğine ortadan kaybolmasında fayda vardı.

Oğuz’un tedirginliği Engin’e de geçmişti. Sapsarı bir yüzle anlattıklarını lafını kesmeden dinledi.

Cengiz’i tanımazdı bile… Üniversiteden tanıdığı bir arkadaşının ısrarıyla birkaç günlüğüne evinde saklanmasına razı olmuştu. Bir gece kapıya dayanmışlardı. Çok zor durumda olduklarını, sadece iki üç gün kalınacak bir eve ihtiyaçları olduğunu söylemişlerdi. Engin, Cengiz’e bakmış, acımıştı. Yaprak gibi titriyordu.

Siyasetle uzaktan yakından hiç ilgilenmemişti. Ama insanlık adına; 12 Eylül’ün bu kötü, karanlık günlerinde, zor durumda olan birisini sokak ortasında bırakmayı, onun yakalanacağını, muhtemelen işkenceden geçirileceğini bile bile barındırmamayı doğru bulmamıştı. Siyasetle ilgili değildi; ancak ülkesinin bağımsızlığını, daha demokratik bir toplumda yaşamayı istemek, yoksulların hakkını savunmak gibi masum taleplerin egemenler tarafından suç sayıldığını bilecek kadar da bir şeylerin farkındaydı.

Çaresiz kabullenmişti. Sadece, ama sadece birkaç günlüğüne… Onlar da kabul etmişlerdi. Zaten birkaç gün içinde Cengiz’i Güneydoğu’dan Suriye’ye, ya da Ege Kıyılarından Yunanistan’a kaçırmanın bir yolunu bulacaklardı.

***

Böylece Cengiz’in yakalanmasıyla Engin de başı derde girebilecekler arasına girmişti. Bir zanlıyı evinde barındırdığı için suçlanabileceği, gözaltına alınıp, tutuklanabileceği için onun da kendi evinde kalmaya devam etmesi sakıncalıydı. Daha da önemlisi eğer Engin de yakalanır ve konuşursa başı derde gireceklerin sayısı artacaktı.

Kaçması, güvenli bir yerde gizlenmesi gerekiyordu.

Yani yataklık edeni evinde barındırmaya, yataklık etmeye gönüllü birilerini bulmak gerekiyordu.

Kalınacak evin Engin’in çevresinden birilerinin olması doğru değildi. Zira çok kısa zamanda izi bulunabilirdi. Oğuz başka birilerini bulmaya çalışacaktı. Önce o gece için çok da güvenli olmayan bir ev ayarladı. Ertesi gün öğleden sonra geri geldi. Daha güvenli, Engin’in bir süreliğine kalabileceği eski bir arkadaşının evini ayarlamıştı.

Oğuz’un bu arkadaşı da Engin kadar olmasa bile siyasetin dışında biriydi. Öğrenciliğinde uzaktan da olsa bir sempatizanlığı olmuştu. Ancak o kadar… Şimdi işinde gücünde, evli barklı bir adamdı.

***

Oğuz, ilk gece kaldığı yerden Engin’i aldı, beraberce sokağa çıktılar. Beşiktaş’ta bir birahanede kalacağı yeni evin sahibi Turan’la buluştular. Tanışma, konuşma faslından sonra Oğuz fazla oturmadan ayrıldı. O gittikten sonra onlar da fazla oturmadılar, birahaneden çıkıp, Beşiktaş’tan motorla karşıya, Üsküdar’a geçtiler. Turan’la iskeledeki taksilerden birine binip, Göztepe taraflarında bir eve gittiler.

Engin, taksi şoförüne yolu tarif eden Turan’ın konuştuklarının farkında değildi; dinlemiyordu. Derin düşüncelere dalmıştı; öyle olmasa bile fazla şey bilmenin zararlarını artık anlamıştı.

Hava kararmıştı. Taksinin arka koltuğunda, Boş bakışlarla camdan dışarı bakıyordu.

Birdenbire ortadan kaybolup, başka bir hayata geçiyordu.

Allahtan bu olup bitenler neredeyse ilişkilerinin sıfırlandığı bir döneme denk gelmişti. İki senedir birlikte olduğu kız arkadaşından ayrılmış, içine düştüğü boşluk yetmiyormuş gibi şirketteki işine de son vermişlerdi, Oturduğu Çamlıca’daki babadan kalma bahçeli eski evin zorunlu tadilat işlerini parasızlıktan başka bir bahara bırakmıştı. İçine düştüğü bunalımdan kurtulup, tam yeni bir hayat kurmanın planlarını yaparken bu iş başına gelmişti. İzmir’de ablasıyla yaşayan anacığına, çevresine, arkadaşlarına doktora için yurtdışına gideceğini söylemişti. İngiltere’deki üniversiteyle bütün yazışmaları tamamlayıp, davet alıp, yolculuk hazırlıklarını yaparken kaçak durumuna düşmüştü…Kısmet!...

Hangi sokaklardan geçtiklerini, nereye geldiklerini bilmiyordu. Sadece geçtikleri aşina yerlerden Göztepe yakınlarında olduklarını anlıyordu. Neden sonra taksi durdu, indiler.

Turan, etraftan görülme endişesi içinde Engin’i kolundan sürükleye sürükleye bahçeden geçirip apartmana soktu.

Kapıyı açan Şükriye, bu davetsiz misafire şaşkınlık ve kuşkuyla bakmıştı.

Engin’i salonda bir koltuğa oturtmuşlardı.

Turan’la Şükriye mutfakta uzun uzun konuştular. Turan, durumu anlatıp, onu ikna etmeye çalışıyordu. Şükriye’nin ara ara yükselen, isyan eden sesi salondan duyuluyordu. Belli ki önceden onayı alınmamış, bir emrivakiyle karşı karşıya kalmıştı.

Bir süre sonra Turan salona geri döndü. Yüzünde zorlama bir nezaket vardı.

Ondan sonra salona gelen, yaptığı çayı ikram eden Şükriye’nin hoşnutsuzluğu yüzünden kolaylıkla anlaşılıyordu. İkna olmamıştı; ama çaresiz bir kabulleniş vardı tavırlarında.

***

Engin’in konukluğu süresince kalacağı daha önce tanımadığı bu insanların evinde küçük bir odası vardı artık. Zaman zaman yatılı gelen akrabaların misafir edildiği, çocuk odası diye tabir edilen küçük odalardan…

Belki de bu genç çiftin ileride olacak çocuklarının uyuyacağını hayal ettikleri bir oda.

Tek kişilik bir yatak, bir komodin, bir koltuk, yerde küçük bir halı ve elbiselerini koyabileceği iki kapılı bir dolap… Ancak Engin’in dolaba koyacak elbiseleri bile yoktu. Öylesine hazırlıksız ve acele gelmişlerdi. Allahtan Turan’la bedenleri neredeyse aynıydı. Onun pijamalarından birini verdiler.

Sesli ifade edilmese bile herkesin arzuladığı şey, bu konukluğun olabildiğince kısa sürmesiydi.

Sabahları erken saatlerde Turan ve Şükriye, işe gitmek için evden çıkıyorlardı. Bazen beraber, bazen ayrı ayrı... Beraber çıktıklarında Turan, arabasıyla Şükriye’yi işine bırakıyordu. Ama Şükriye, genellikle bankanın servisiyle işe gitmeyi tercih ediyordu.

Engin için yapılacak en iyi şey uyku süresini uzun tutmaktı. Aylaklık yaptığı uzun bir tatildeydi adeta.

Kalktığında da banyoda elini yüzünü yıkadıktan, mutfakta Şükriye’nin masada bıraktığı kahvaltılıkları yedikten sonra masayı toplayıp temizleyip yine odasına dönüyordu.

Evin içinde çok dolaşmıyordu zaten; odası, banyo ve mutfak arasında geçen bir hayatı vardı. Ayaklarının ucuna basa basa yürüyordu. Sessizlik ana kuraldı. Bunun için de terlik giymiyor, çoraplarıyla geziniyordu. Komşuların, kapıcının Turan ve Şükriye işe gittikten sonra evde birisinin kaldığını anlamamaları gerekiyordu. Kapı çaldığında iyice sessizleşiyordu, kendisi için olmadığını biliyordu; yolunu şaşırmış bir komşu, servis için gelen kapıcı ya da bir seyyar satıcı olabilirdi. Veya postacı; ama onun için gelinmediği kesindi.

Fakat ya gelenler onun izini bulan polislerse!?.. Bu düşünce aklına gelince kapıdaki kişi ya da kişilerin uzaklaştığına ikna oluncaya kadar korkudan kaskatı kesiliyor, nefesini tutup bekliyordu.

İlk birkaç gün içinde apartman sesleri konusunda uzmanlaşmıştı. Kimseyi görmese de seslerden apartman içinde olan bitenleri anlayabiliyordu. Üst katlardan birinde oturan komşunun kızının piyano derslerinin ne zaman olduğunu biliyordu artık. Başka bir komşunun haylaz oğlunun dersini çalışmadığını annesinin bağırmasından anlayabiliyordu. Çocuğun annesinin evde olmadığını, onun bunu fırsat bilip dersini bırakıp oynadığını zeminde yuvarlanan misket sesinden, yerde seken topun sesinden anlamak zor değildi.

En çok da kapıcının “alışverişe gidiyorum, bakkaldan bir şey lazım mı abla?” bahanesiyle sık sık kapısını çaldığı baygın sesli komşu kadını merak ediyordu.

Öğleden sonraları sıkıntısı iyice artıyor, çok sıcak ilişkileri olmasa da Şükriye ile Turan’ın gelmelerini dört gözle beklemeye başlıyordu. Gelme saatlerinde merdivenlerdeki, sahanlıktaki, kapının önündeki ayak seslerini dinlemeye başlıyor,  anahtar deliğinde anahtarın döndüğünü duyunca seviniyordu.

Akşamları genellikle önce Şükriye, arkasından Turan eve dönüyordu. Turan’ın iş toplantıları nedeniyle ara sıra geciktiği de oluyordu. Şükriye, salonda bir yorgunluk sigarası içtikten sonra akşam yemeğini hazırlamak için mutfağa giriyordu.

İlk akşamlarda nezaketen yemek sonrasında salonda topluca çay kahve içip havadan sudan konuşup, sohbet etmişlerdi. Ama bir süre sonra bu zorlama sohbetlerden bıkıp vazgeçmişlerdi.

Engin’le muhabbetlerinin  “nasılsınız, bugününüz nasıl geçti?”nin ötesine geçtiği pek olmuyordu.

Akşam yemeklerinden sonra çok istenilmediğinin farkında olduğu için uykusunu bahane edip erkenden odasına çekilip uyuyordu. Yatma saatine kadar salonda oturan Turan’la, Şükriye’nin konuşmaları genellikle onun varlığı üzerineydi. Konuşma çok kısa sürede tartışmaya dönüşüyordu.

Umulan süre çoktan aşılmış, ancak Engin hala evde kalmaya devam ediyordu.

Genellikle Turan, sakin bir ses tonuyla karısını yatıştırmaya çalışıyordu. Engin’in varlığını savunan o, karşı çıkansa Şükriye idi.

Ancak konukluk beklenilenden daha uzun olmaya başladığında Turan da Şükriye’nin rahatsızlığını paylaşmaya başlamıştı.

***

Bir akşam Turan önemli bir haberle geldi: Oğuz da yakalanmıştı.

Evin içine de sanki bomba düşmüştü. Anlaşılan Engin’in konukluğu umulandan çok daha fazla uzayacaktı.

O akşam yarım yamalak hazırlanan sofrada Engin, yemeğini bile bitirmeden odasına gidip, kafasını yastığa gömdü.

Salonda yine o malum karı-koca tartışması vardı.

O gece herkes erken yattı, ancak hiç kimsenin rahat uyuduğu ya da uyuyabildiği söylenemezdi.

***

Bir gün Turan, o zamana kadar aklına gelip de sormadığı bir şeyi sormuştu: Engin’e isnat edilen, onun kaçmasına neden olan suç neydi?

Bir süre düşündükten sonra “Eğer yakalanır ve yargılanırsam, muhtemelen Ceza Kanunu’nun 296. maddesinden yargılanırmışım” diye açıkladı Engin.

Turan:

“Ne demek şimdi bu?! Sıradan bir vatandaşın da anlayabileceği bir şekilde anlatsana” diye çıkıştı.

“Ben de bilmiyorum, ama bir avukata sormuştum; aklımda kaldığı kadarıyla şöyle: Türk Ceza Kanunu Altıncı Fasıl; Cürüm İşleyenleri Saklamak ve Cürümün Delillerini Yok Etmek Cürümleri. Madde 296-…”

“Yani?”

“Yani yataklık etmek; bir suçun failini bilerek saklamak…”

Arada bir sessizlik oldu.

Turan, uzun süren sessizlikten sonra;

“Yani sen yakalanır ve bizim seni sakladığımız öğrenilirse bize de isnat edilebilecek bir suç, öyle değil mi?”

Engin, sustu, cevap vermedi.

Turan, o ana kadar önemli bir suçtan arandığını sandığı bu adamla aslında şu anda aynı suçu işliyor olmalarının şaşkınlığı ile dalgınlaştı.

Birden hayal kırıklığıyla karışık bir öfke sardı içini. Huzurlarını bozan bu adama karşı azalan saygısını da bir anda tümüyle yitirmişti. Nereden de başına sarmıştı bu derdi? Nasıl kurtulacaktı bu illetten?

***

Ertesi sabah Turan odasına girdi. Sinirli bir hali vardı. Engin uykulu gözlerle, şaşkın ona bakarken;

“Bak,” dedi Turan, “Şuraya bir çizgi çiziyorum.”

Elinde bir tebeşir vardı.

“Bu çizgiyi geçip pencereye yaklaşmayacaksın. Dışarıdan birileri seni görmesin. Kendini de yakarsın, bizi de.”

Çaresiz, peki anlamında başını salladı. Zaten pencereye yaklaşıp, dışarı falan baktığı yoktu, sessizce “Olur” dedi.

Tam odadan çıkacakken Turan, geri dönüp, bağırarak “Yoksa kendini kapının önünde bulursun”dedi.

Engin, babası tarafından evden kovulmakla tehdit edilen bir delikanlının suçluluğu ve çaresizliği içinde başını önüne eğdi.

***

Nereye gider, ne yapar bilemiyordu, ama konukluğunun artık iyice rahatsızlık verdiğini bildiğinden bir akşam Turan ve Şükriye ile otururlarken “Ben artık gideyim, size yeteri kadar rahatsızlık verdim,” dedi.

Şükriye, merak ve şaşkınlıkla, “Nereye gideceksin?” diye sordu.

Engin:

“Bilmem. Belki eve dönerim. Abartıldığı gibi bir sorun olmayabilir. Benim durumum polis tarafından bilinmiyor olabilir.”

Turan, ciddi bir ifadeyle;

“Ya biliniyorsa!? Sen eve gittiğinde yakalanır, ifadende bizden bahsedersen ve bizim de başımız derde girerse?”

Engin, bu sorunun cevabını bilmiyordu.

Şükriye:

“Hayır, olmaz; bu hem senin, hem de bizim için tehlikeli. Bir süre daha burada kal, durumu anlayalım, sonra karar veririz,” dedi.

Bu olayda Turan’ın ve Şükriye’nin konuksever olduklarını söylemek mümkün değildi; ancak bu zoraki konukluğun sebebi, başı dertte birisini insanlık adına sokağa atmama gerekçesinin ötesine geçmiş, kendilerinin de başının derde girmemesi için devam etmesi gerektiği noktasına gelmişti.

Herkes, konukluğun hiç olmazsa biraz daha devam etmesinin doğru olacağı konusunda düşünce birliğine varmıştı.

***

Rahatsızlık tümü için varlığını sürdürse de, kabulleniş ağır basmış, duruma alışmaya başlamışlardı. Ya da en azından alışmaya çalışıyorlardı.

Eve daha erken gelen ve yemek hazırlama öncesinde salonda ayaklarını uzatıp yorgunluk sigarası içen Şükriye ile konuşmaları gün geçtikçe daha uzun olmaya başlamıştı.

Şükriye, bu zorunlu konuğun sohbetinden daha çok keyif almaya başlamıştı.

Zaten hikayeleri de birbirine benziyordu; vicdan sahibi birileri olarak hiç tanımadıkları zor durumda olan insanları evlerinde barındırmak ortak noktalarıydı.

Politik insanlar değillerdi, ama duyarsız da değillerdi; bu kötü, karanlık politik ortamda başlarına tuhaf bir olay gelen insanlardı.

Şükriye, sigarasından derin bir nefes aldıktan sonra işyerinde olanları, kimseyle paylaşamadığı dertlerini anlatmaya başlıyordu.

Engin, onun işyerinde olup biten her şeyden haberdardı. Entrikaları, insanların ikiyüzlülüğünü biliyordu. Hırslı, hiperaktif şube müdürünü, sinsi iç yönetmeni, pazarlama yönetmeniyle gizli aşk yaşayan memureyi, herkesi, ama herkesi tanıyordu artık.

Şükriye, bıraktığı yerden ertesi akşam devam ediyordu. Pazarlama yönetmeninden hamile kalıp kürtaj yaptıran memurenin hastanelik olduğunu, sahte bir apandisit ameliyatı raporu aldığını bile.

Zamanla Engin’e zorunlu olarak alışmışlarsa da Turan’la, Şükriye’nin bağrışıp tartışmaları günlük, olağan bir şey olmayı sürdürüyordu. Tabii ki sebep kendisiydi.

Ancak roller giderek değişmeye başlamıştı: Onu istemeyen Turan, savunan ise Şükriye olmuştu.

Geceleri annesi ve babası kendi yüzünden tartışıp, kavga eden küçük çocuklar gibi kafasını yastığa gömüp yorganı başından çekip uyuyordu.

Bir keresinde Engin, konukluğunun uzamasından yakındığında “Niye canını sıkıyorsun? Güvende olduğun bir evdesin. Ya şimdi hapiste olsaydın, daha mı iyi olurdu?” demişti, Şükriye.

“Benim hapiste olan birinden ne farkım var?” diye karşı çıkmıştı.

Şükriye, “Abartıyorsun” dediğinde “Tabii burası da üç oda, bir salondan oluşan, konforlu bir hücre benim için” diye devam etmişti.

***

Engin, sıkıntılı saatler geçirdiği bir gün, kütüphanede bulduğu kalemle bir kağıt parçasına gelişigüzel desenler çizmişti. Akşam Şükriye eve gelip bunları masa üstünde görünce çok şaşırmıştı.

“Bunları sen mi çizdin? Çok güzel, başarılı desenler” demişti.

Yaptığı desenlerin beğenilmiş olması Engin’i hem şaşırtmış, hem de mutlu etmişti. Lisede iken resim derslerinde hep başarılıydı. İyi notlar alırdı. Resim öğretmeninin gözdesiydi. Ama hepsi o kadar. Bu yeteneğini geliştirecek ne merakı, ne de zamanı olmuştu. Sıkıcı iş toplantılarında kağıda çiziktirdiklerinin dışında, resim yapmayı bir hobi olarak seçip, uğraşmamıştı.

***

Şükriye, bir akşam eve kırtasiyeciden aldığı resim malzemeleriyle; tuvaller, boyalar ve fırçalarla geldiğinde Engin çok mutlu oldu. Annesi kendisine hediye almış küçük bir çocuk gibi sevindi.

Bir resim yapma heveslisi için gerekli olan her türlü malzeme elinin altındaydı. Bu kadar iltifata uğrayan birisinin resim yapması artık şart olmuştu.

***

Ertesi sabah, Şükriye ve Turan işe gitmek için evden çıktıklarından sonra hemen işe koyuldu.

Önce ne yapacağını, nasıl yapacağını bilemedi. Sonra başta tuvale çizdiği eskizleri detaylandırıp, boyamaya başladı. Başlangıçtaki acemiliğini üstünden attıktan sonra resme daha keyifle devam etti.

Akşama doğru yaptığını kendisi de beğendi.

Acaba Şükriye de beğenecek miydi? Resmin artık bittiğine karar verdiğinde, tuvalin sehpasını odanın kapısına doğru çevirip heyecanla Şükriye’nin gelişini beklemeye başladı.

Kapının kilidinde anahtarın döndüğünü duyduğunda heyecanı iyice arttı. Ayak seslerinden Şükriye’nin geldiğini anladı.

Odanın kapısında belirdiğinde sanki bir şey olmamış gibi koltuğa oturmuş ona doğru baktı.

Şükriye, “Aaaa ne yapmışsın, harika bir resim bu!” diye sevinçle haykırdı.

Yaptığı resmin beğenilmiş olmasının mutluluğunu gizlemeye çalıştıysa da beceremedi.

“Gerçekten beğendin mi?” diye sordu.

“Evet, çok güzel olmuş.”

***

Ertesi günü resim yapmaya daha erken başladı. Şükriye akşam eve döndüğünde bu resmi de beğendi.

Engin, artık sergiye hazırlanan bir ressam gibi, her gün hevesi daha da artarak resim yapmaya devam ediyordu. Malzemeleri bittikçe Şükriye yenilerini alıp getiriyordu.

Turan’ın tepkisiyse beklediği gibiydi. Bir gece odasında yatmaya hazırlanırken salonda Şükriye’ye “Adamı evimizde barındırıp, beslediğimiz yetmiyormuş gibi bir de resim malzemeleri alıp eğlendiriyoruz” diye söylendiğini duydu.

***

Şükriye, Engin’in yaptığı resimleri anlayan birisine gösterip fikrini almayı kafasına koymuştu. Turan’dan tanıdığı galerici bir arkadaşına götürmesini istedi. Turan, “Başıma bir de bu işi mi sarıyorsun?” diye çıkıştıysa da Şükriye’nin ısrarlarına dayanamadı.

Gazete kağıtlarına sardığı iki üç resmi arabasının arka koltuğuna koyup işe gitmek üzere evden çıkarken yine söyleniyordu.

Ancak galerici arkadaşının resimleri beğenip övücü sözler söylemesine şaşırmıştı.

O kadar övücü sözden aklında kalan sadece Şükriye’ye aktardığı “naif ve özgün” sözcükleri olmuştu.

Arkadaşı resimleri bir süre galeride sergileyebileceğini söylemişti. O da resimleri galeride bırakıp dönmüştü.

Asıl şaşkınlığı ise birkaç gün sonra galerici arkadaşının telefonla arayıp resimlerin satıldığını, aynı ressamın başka resimleri varsa ve getirirse mutlu olacağını söylemesinden sonra yaşadı.

***

Turan, galerici arkadaşına her hafta birkaç resim götürdü. Resimler her defasında kısa zamanda satıldı. Hem de iyi fiyatlarla…

Ancak bunu hemen Engin’e ve Şükriye’ye söylemedi. Belki de Engin’in yüz bulup, şımaracağını düşünüyordu.

Galerici arkadaşı ilk ödemeyi yaptığında önce bu parayı ne yapacağını bilemedi. Önce adam evimizde kalıyor, masraflarını karşılıyoruz, bu para onun karşılığı olmalı diye düşündü.

Evet, doğrusu buydu. Böyle düşünüyordu, ama vicdanı da rahat değildi.

Daha sonra ödenen para iyice artınca bankada bir hesap açtı. Aslında büyük bir para değildi, ama azımsanacak bir şey de değildi. Bundan ne Şükriye’ye ne de Engin’e bahsetti.

Çeşitli defalar durumu onlara da açıklamaya niyetlense de erteledi.

Eski kızgınlığı da geçmişti. Engin’in resim hevesini o da destekliyordu artık. Bazen Engin’in resimleri yaptığı odasına gidip bir sandalyeye oturup, resim yaparken onu hayranlıkla izliyor, arkasından iltifatlar yağdırıyordu.

***

Engin, sanki bir resim yapma makinesi haline gelmişti.

Aklına ne gelirse onun resmini yapıyordu; daha çok doğanın; çiçeklerin, ağaçların, dağların, en çok da özlediği denizin.

Bir gün Salacak’tan Kız Kulesi ve Boğaz manzarasına bakıp, gerçekliği karşısında şaşıran Turan, şakayla, “Sen gündüz biz yokken çaktırmadan dışarı çıkıp, resim yapıyorsun galiba?” diye takılmıştı.

Turan’ın davranışlarındaki bu değişikliğe anlam veremese de hoşuna gidiyordu.

Artık eskisi kadar huzursuz edilmese de Engin’in konukluğun iyice uzamasından kaynaklanan mutsuzluğu giderek artıyordu.

Tamam, resim yapıp oyalanıyordu. Ev sahipleri ondan eskisi kadar rahatsız değillerdi; ama bu, üç oda, bir salonluk hapishanedeki yaşam iyice zor gelmeye başlamıştı.

***

Turan, bir sabah işyerinde çalışırken beklemediği bir telefon aldı; Oğuz tahliye olmuştu.

Oğuz’un ve Cengiz’in ifadelerinde Engin’i suçlayan bir şey yoktu ve dolayısıyla kaçmasına gerek yoktu.

Engin’in zoraki konukluğu artık sona erebilirdi.

Beklemediği bu haberi daha önce alsa çok sevineceğini düşünürdü. Ancak böyle olmadı. Turan şaşkınlaştı. Durgunlaştı. Sevinemediğini görünce kendisine daha çok şaşırdı.

Birkaç aydır evlerinde kalan bu yabancı adama, 296’lık zoraki konuğa kanı mı ısınmıştı?

Yoksa bankadaki hesapta iyice kabaran paranın cazibesi miydi sebep?

Böyle bir şeyin aklına bile gelmesine kendi de kızdı. Hayır, kesinlikle öyle bir şey olamazdı. O para Engin’in hakkıydı ve Turan, onun hesabına muhafaza ediyordu. Hepsi o.

O gün işlerine yoğunlaşması mümkün olmadı. Önceden belirlenmiş birkaç iş toplantısını iptal etti.

Eve gittiğinde Şükriye evdeydi. Engin, odasında yine resim yapıyor, o da hayranlıkla onu izliyordu. Turan da divana oturup izlemeye katıldı.

Turan, o akşam bir ara niyetlense de gelen telefondan, Engin’in artık kaçmasına gerek olmadığı bilgisinden hiç bahsetmedi.

***

Turan, iki gün boyunca bu konuyu düşündü. Yaptığı doğru değildi biliyordu. Hem Engin’i rahatlatacak onun yeniden normal yaşamına dönmesini sağlayacak bu haberi açıklamalı, hem de bankada biriken parasını vermeliydi. Doğrusu buydu.

Turan, resimlerin satışından elde edilen gelirin üstüne yatma fikrinde olmadığının ta başından emin ve içi rahattı.

O, sadece güvenilir bir mutemet gibi parayı muhafaza etmişti. Hem kendi evlerinde yaşayan, dışarıya çıkmayan, dolayısıyla hiçbir harcaması olmayan Engin’in o dönemde paraya ne ihtiyacı olacaktı ki?

Öyle veya böyle derhal Engin’e çok mutlu olacağı haberi vermeli; onun için sürpriz olacak parasını da teslim etmeliydi.

Konukluk da böylece sona ermeliydi.

Böyle düşünüyordu, ama uzayan toplantılar nedeniyle eve geç gelmeler ve uzun iş seyahatleri yüzünden durumu Engin’e ve Şükriye’ye anlatma fırsatı bulamadı.

***

Bir öğleden sonra Şükriye Engin’i de üzen bir haberle eve geldi. Bankadaki toplu işten çıkarma nedeniyle işine son verilmişti.

Engin’in durgunlaştığını fark edince, “Boş ver,” dedi, “Aslında çoktandır bekliyorduk bunu. Bizim bölümden sekiz kişinin işine son verildi… Allahtan tazminatlarımızı hemen ödediler. Biraz dinlenip, yeni bir iş bulurum.”

Çok ta umursamazmış gibi konuşmuştu, ama kendisine ve Engin’e birer kahve yapıp içtikten sonra Şükriye odasına kapandı. İçerden gelen hıçkırık sesleri Engin’in içini paraladı.

Bu haber, akşam eve gelen Turan için de şok oldu.

***

Sonraki birkaç gün Turan, uzayan iş toplantıları, yoğun iş temposu nedeniyle yine eve geç gelip, işe erken gitmek zorunda kaldı.

Araya bir de aniden çıkan yeni iş seyahatleri girince haberi Engin’e vermek işi yine ertelenmiş oldu.

Bu işin uzaması Turan’ı da rahatsız etmeye başlamıştı.

Şükriye, artık işe gitmiyordu; bütün gün Engin’le evde yalnız kalıyordu. Engin, iyi bir çocuktu, Şükriye’ye de güveni tamdı, ama “ateşle barut bir arada olmaz,” lafı beynini kemiriyordu.

***

Bu iş çok uzamıştı artık.

Turan, iş seyahatinden döndüğü günün akşamı eve geldiğinde Şükriye ile Engin’i derin bir sohbetin içinde buldu. Engin’in bir elinde paleti, diğerinde fırçası vardı. Fırçasını tuvalde gelişigüzel gezdiriyordu.

İkisi de dalmış havadan sudan, hayattan konuşuyorlardı. Onun geldiğini fark etmemişlerdi bile… Konular sıradan konulardı, ama ses tonlarındaki yumuşaklık, davranışlarındaki duygusallık hemen seziliyordu. Turan, bu konukluğun daha fazla uzamasının kendisi için de hoş olmayacak bir şekilde sonuçlanacağı hissine kapıldı.

Engin’e haberi ertesi gün, bankadan parayı da çekip, akşam yemeğinde açıklamaya karar verdi.

***

Sabah evden çıkarken Turan, Şükriye’den akşam yemeğinde nedenini daha sonra açıklayacağı bir kutlama için hazırlık yapmasını istedi.

Akşam eli kolu şarküteriden aldığı mezeler ve içkilerle eve döndüğünde Şükriye sofrayı hazırlamıştı bile.

Mezeler masaya getirildi, balık pişirildi, rakılar açıldı; donatılmış masaya kutlamaya yakışır temiz ve yeni giysileriyle oturdular. Turan’ın yüzünde hınzırca bir gülümseme vardı. Engin ve Şükriye ise bu kutlamanın merakı içindeydiler.

Bir iki kadehten sonra herkesin keyfi yerine geldi. Zamanının geldiğini düşündüğü bir anda Turan, elinde kadehiyle ayağa kalkıp, “Engin’in özgürlüğüne kavuşmasına içelim,” dedi.

Şükriye, daha fazla açıklama ister bir ifadeyle Turan’a baktı. Turan, yüzünde aynı hınzır gülümsemeyle ikisini de süzdükten sonra oturdu; olan biteni sırasıyla anlattı. Sonra içeri gidip çantasından bir büyük zarf alıp, geri döndü; Engin’e verdi.

“Bu senin. Satılan resimlerinden elde edilen paralar,” dedi.

Engin, anlatılanların şokundan kurtulabilmiş değildi. Anlayabilmek için yeterince ayık da değildi.

Sevinmeli mi, daha da ileri gidip sevinçten ağlamalı mıydı? Bir paralara, bir Turan’a baktı.

Kimse konuşmuyordu. Neşenin yerini, hüzün almıştı. Birbirlerine alışmış dostların ayrılış anındaki hüzünlerine benzer bir duygu sofraya hakim oldu.

Engin, zihnini toplayıp, düzgün cümleler kurmaya çalışarak;

“Ben bu parayı hak etmedim, alamam,” dedi, “Zoraki konukluğum süresince küçük çocuğunuz gibi baktınız. Bana katlandınız. Hem beni Şükriye teşvik etmese, malzemeler almasa bu resimleri yapamazdım.”

Turan:

“Bak, nazlanma al, bu para senin hakkın. Şimdi işsizsin, yeni bir iş bulana, hayatını düzene kadar bu paraya ihtiyacın olacak. Çok istiyorsan Şükriye’ye bir hediye alırsın, ödeşirsiniz,” dedi.

***

Ertesi gün, cumartesiydi; herkes evdeydi. Kahvaltıyı birlikte yaptılar.

Öğleye doğru Engin, toparlanmış, gitmeye hazırdı.

Ağır hareketlerle kapıya yöneldiğinde şaşkınlığından hala kurtulamamıştı. Kapıda kendisini geçiren Turan ve Şükriye ile öpüştü. Yavaş yavaş merdivenlerden inmeye başladı.

Merdivenlerde aşina olduğu apartman seslerinin sahipleriyle karşılaştı.

Piyano dersleri alan komşu kızı elinde nota defterleriyle merdivenleri birer, ikişer atlayarak çıkıyordu. Üst kattaki komşunun haylaz oğlu elindeki torbadaki misketlerini düşürdü; misketler zıp zıp zıplayarak gürültüyle merdivenlerden aşağı yuvarlandı.

Bahçe kapısından işveli hareketlerle kırıtarak güzel bir kadın girdi. Bu, kapıcının “Abla servise gidiyorum, bir şey lazım mı?” bahanesiyle sık sık kapısını çaldığı baygın sesli kadın olmalıydı.

Bahçeden çıkıp, yolu geçip arkasına baktı.

Turan’la, Şükriye pencereden kendisine bakıyorlardı.

El salladılar; o da onlara el salladı.

08 Mart 2010, Moskova